Mediator ma za zadanie umożliwić kompromis, skócić do niego drogę, która często w sądach trwa przez całe lata, a nawet pokolenia. Mediator nie udziela uczestnikom porad prawnych czy terapeutycznych, jego rolą jest natomiast pomoc uczestnikom w przyjrzeniu się wszelkim aspektom ważnych dla nich kwestii, zbadaniu możliwych rozwiązań i wybraniu najbardziej korzystnego dla stron. Mediator nie rozstrzyga, nie doradza stronom, nie podejmuje za nie decyzji ani nie rozwiązuje problemu, ale poprzez dbałość o proceduralną warstwę rozmów, wspiera strony w dojściu do ugody. Ostateczne decyzje bowiem podejmują sami zainteresowani. Jednym z podstawowych założeń mediacji jest właśnie przekonanie, że przy jej pomocy strony mogą osiągnąć porozumienie, które jest "szyte na miarę" konkretnej sytuacji. Takie porozumienie, którego nikt poza samymi stronami by nie wymyślił, ponieważ nikt tak dobrze jak one nie zna swych potrzeb, oczekiwań i możliwości.Rolą mediatora jest dbałość o takie zorganizowanie mediacji, by strony mogły same podjąć decyzję oraz by była to decyzja świadoma, poparta gruntowną analizą ich potrzeb i rozważeniem dostępnych rozwiązań. Mediacja jest sposobem rozwiązywania konfliktu, w którym fachowy i doświadczony mediator (bądź para mediatorów) towarzyszy uczestnikom/stronom w procesie uzgodnień, pomagając w usprawnieniu komunikacji, zdefiniowaniu kwestii spornych, określeniu potrzeb i interesów każdej ze stron oraz, o ile taka jest ich wola, wypracowaniu wzajemnie satysfakcjonującego oraz świadomego porozumienia. Mediacja jest procesem poufnym, a więc żadne informacje poruszane we wspólnych rozmowach nie wydostają się na zewnątrz, jeżeli sami uczestnicy sobie tego nie życzą.
W jakich sprawach mediacja rodzinna może być przydatna?
-Rozwodowe i separacyjne - m.in.:pomoc w uzgodnieniu sposobów uczestnictwa rodziców w życiu dzieci (plan opieki rodzicielskiej: miejsce zamieszkania dziecka, spotkania, finansowe zabezpieczenie dziecka, zasady wychowawcze i in.) pomoc w uregulowaniu kwestii finansowych i majątkowych
-Rodzinne - m.in.:konflikty między rodzicami a dziećmi (również dorosłymi dziećmi) pomoc w uzgodnieniu zasad opieki nad członkami rodziny chorymi, niepełnosprawnymi, w podeszłym wieku, etc. spory majątkowe (np. podział spadku, gospodarowanie współwłasnością)
-Małżeńskie - m.in.:praca nad relacjami małżeńskimi - trudności małżeńskie niewymagające pomocy terapeutycznej pomoc w uzgodnieniu zasad uczestnictwa obojga małżonków w sprawach domowych (np. gospodarowanie pieniędzmi, opieka nad dziećmi, wychowanie, obowiązki domowe)
Przebieg mediacji: 1. Zgłoszenie sprawy do mediacji. Mediacje cywilne – rodzinne, gospodarcze, pracownicze, oświatowe, społeczne itd. - prowadzone są na podstawie zgłoszenia osób prywatnych, firm, instytucji lub kierowane są z sądów okręgowych i rejonowych (na podstawie postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji na wniosek strony/stron lub sędziego)Mediacje karne – kierowane są z sądów (na podstawie postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji na wniosek strony/stron lub sędziego), prokuratury, policji . Mediacje między nieletnim sprawcą czynu karalnego a pokrzywdzonym – kierowane z sądów rodzinnych na podstawie postanowienia o skierowaniu sprawy do mediacji na wniosek strony/stron lub sędziego. 2. Posiedzenia mediacyjne wstępne. Sesje/posiedzenia mediacyjne wstępne - informacyjne – prowadzone są z każdą ze stron osobno. W trakcie tych spotkań, mediator informuje strony na czym polega proces mediacji, jakimi kieruje się zasadami, jakie ma cele i jakie mogą osiągnąć korzyści z rozwiązania konfliktu na drodze mediacji. Strony potwierdzają dobrowolność swojego uczestnictwa w mediacji. Mediator dowiaduje się o tym co jest przedmiotem sporu, oraz jaki jest punkt widzenia strony na zaistniałą sytuację. Także jakie według niej muszą zaistnieć warunki, aby było możliwe rozwiązanie konfliktu i zawarcie satysfakcjonującej obie strony ugody. 3. Sesje/posiedzenia mediacyjne Sesje/posiedzenia mediacyjne - jeśli strony wyrażają gotowość spotkania ze sobą „twarzą w twarz”, dochodzi do sesji wspólnej stron przy udziale mediatora. Jeśli któraś ze stron z ważnego dla niej powodu nie wyraża zgody na spotkanie bezpośrednie z drugą stroną, jednakże dąży do porozumienia, istnieje możliwość prowadzenia mediacji pośredniej - wtedy mediator spotyka się wyłącznie oddzielnie z każdą ze stron będąc pośrednikiem w przekazywaniu punktu widzenia i oczekiwań stron. W trakcie sesji/posiedzeń mediacyjnych, trwających zwykle 1-2 godzin strony wyjaśniają sobie najważniejszych dla nich kwestie oraz wspólnie poszukują rozwiązania konfliktu między nimi. Mediatorzy stosują podczas mediacji wiele pomocnych technik (m.in. tzw. aktywnego słuchania, wyjaśniania, odzwierciedlania uczuć, a także spotkań na osobności), ułatwiających stronom komunikację. Jeśli stronom uda się wyjaśnić przyczyny sporu, dojść do porozumienia bądź poczynić ustalenia na przyszłość (zależnie od rodzaju mediacji) – podpisują ugodę. Liczba sesji/posiedzeń mediacyjnych uzależniona jest od rodzaju mediacji, można uznać, iż średnio jest ich od 2 do 4. 4. Podpisywanie ugody - stanowi odrębny, istotny etap postępowania mediacyjnego, w którym ważną rolę odgrywa właściwe przygotowanie mediatora. Jest on bowiem zobowiązany dopilnować realności i konkretności podpisywanego porozumienia. Ugoda - ustalenia, które wypracowały w trakcie trwania mediacji same strony i które na końcu zostały spisane w formie porozumienia. Jeśli stronom nie udaje się wypracować satysfakcjonującego je porozumienia, sprawa zostaje odesłana do organu, który przesłał sprawę do mediacji, w celu rozstrzygnięcia sprawy. W przypadku mediacji tzw. prywatnych stronom pozostaje szukać innych sposobów osiągnięcia porozumienia. Mediator zawsze stara się pomóc stronom, w uświadomieniu sobie innych możliwości i alternatyw. Zasady mediacji Dobrowolność- przystąpienie do mediacji jest dobrowolne poparte wyrażeniem zgody na mediację oraz osobę mediatora. Jednocześnie wiąże się to z przystąpieniem do mediacji w dobrej wierze i dobrowolnym wypełnianiem wszystkich przyjętych na siebie w trakcie mediacji zobowiązań. Mediator nie zmusza stron ani do podjęcia mediacji, ani do osiągnięcia porozumienia. Przed rozpoczęciem mediacji strony uzyskują informację o możliwości wycofania się na każdym jej etapie Bezstronności – strony w mediacji mają równe prawa i są jednakowo traktowane. Przejawem braku profesjonalizmu jest, gdy mediator podejmuje się prowadzenia mediacji będąc spokrewnionym z którąś ze stron lub pozostając z nią w jakichkolwiek innych związkach. Mediator, jako strażnik procedury mediacyjnej, nie staje po żadnej stronie. Nie wyróżnia żadnej z nich. Respektując godność stron mediator umożliwia im odnoszenie się do siebie z szacunkiem. Neutralności – mediator jest neutralny co do przedmiotu sporu i znalezionych rozwiązań, kwestia jak rozwiązać spór należy do stron. Mediator stara się te postanowienia urealnić i ukonkretnić. Nie podpowiada stronom własnych rozwiązań, nawet gdyby uznał je za lepsze. Mediator też nie narzuca stronom swojego światopoglądu i wartości. Poufności – wszystko, co jest poruszane na spotkaniu informacyjnym i posiedzeniu mediacyjnym jest poufne. Mediator nie ujawnia tego, co usłyszał osobom prywatnym ani instytucjom. Efektem pracy mediatora ze stronami jest spisana ugoda i protokół lub sprawozdanie. Protokół lub sprawozdanie zawierają jedynie informacje o tym, kto brał udział w mediacji, ile było spotkań mediacyjnych, gdzie się odbywały. Mediator nie zamieszcza nigdzie informacji o przebiegu mediacji. Akceptowalności – mediator powinien być zaakceptowany przez strony, nikt nie ma prawa narzucać wyboru mediatora. Każda ze stron ma prawo poprosić o zmianę mediatora. Proces mediacji kieruje się też pewnymi regułami i zasadami. Zostają one ustalone na początku wspólnego posiedzenia i zaakceptowane przez wszystkich uczestników mediacji. W przypadku braku akceptacji reguł i zasad mediacja nie może być przeprowadzona. Bezinteresowności – mediator nie może wykorzystywać kontaktu ze stronami dla własnych korzyści, nie może mieć żadnego osobistego interesu z faktu zawarcia lub nie zawarcia ugody. Profesjonalizm – mediator stale poszerza swoją wiedzę i umiejętności posługiwania się nią zgodnie z dobrem i interesem stron. Mediator powinien ukończyć specjalistyczne szkolenia z mediacji. Szacunek – mediator szanuje godność stron i dba, żeby strony odnosiły się do siebie z szacunkiem. W trakcie mediacji rozmawia się o zachowaniu i decyzjach ludzi, a nie ocenia się ludzi.
